Αναπτυξιακές Δυνατότητες και Προοπτικές

Το ισχύον Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο εγκρίθηκε το 1985 και κάλυπτε μόνον την πόλη του Κιλκίς. Ο σημερινός Δήμος Κιλκίς αποτελείται από την πόλη του Κιλκίς και 22 ακόμα οικισμούς που περιβάλλουν την πόλη και εντάσσονται σε 10 Δημοτικά Διαμερίσματα. Ο Δήμος καταλαμβάνει το κεντρικό τμήμα του νομού Κιλκίς: πρόκειται για μια περιοχή όπου κυριαρχούν η πόλη του Κιλκίς, το μοναδικό αστικό κέντρο του νομού, και μια ευρύτερη περιοχή γεωργικής γης με 22 συνεκτικούς οικισμούς-κέντρα της γεωργο-κτηνοτροφικής ανάπτυξης όλης της ευρύτερης περιοχής. Η συνολική έκταση του Δήμου ανέρχεται σε 309.300 στρέμματα.

- Το χωρικό πλαίσιο που περιβάλλει τον Δήμο Κιλκίς είναι, βεβαίως, ο Νομός Κιλκίς και η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, ενώ σημαντικό ρόλο στα ιδιαίτερα χωροταξικά χαρακτηριστικά της περιοχής παίζει η Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης. Η εγγύτητα με το Πολεοδομικό Συγκρότημα Θεσσαλονίκης (ΠΣΘ) δημιουργεί σημαντικές σχέσεις αλληλεξάρτησης μεταξύ του Νομού Κιλκίς και της Ευρύτερης Περιοχής Θεσσαλονίκης επηρεάζοντας σε σημαντικό βαθμό τα ανθρωπογεωγραφικά χαρακτηριστικά και του Δήμου Κιλκίς.

- Από φυσικο-γεωγραφική άποψη η περιοχή του Δήμου εντάσσεται στις μεταβατικές ζώνες των κατάντη απολήξεων των ορεινών και ημιορεινών σχηματισμών στις οποίες κατατάσσονται τέσσερις ζώνες: Πιερίας, Κιλκίς, Χαλκιδικής και Μυγδονίας.

- Οι πόλεις της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας πλην της Ευρύτερης Περιοχής Θεσσαλονίκης, στις οποίες συμπεριλαμβάνεται και η πόλη του Κιλκίς, κατέχουν περίπου το 13% του πληθυσμού της Περιφέρειας. Όλα τα αστικά κέντρα της Περιφέρειας διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην οργάνωση του χώρου. Βεβαίως, τα επίπεδα ανταγωνιστικότητάς τους στον χώρο της Κεντρικής Μακεδονίας (πολύ περισσότερο στον εθνικό ή/και τον διασυνοριακό χώρο) παραμένουν ακόμη χαμηλά, λόγω της υπεροχής της Θεσσαλονίκης σε όλα τα επίπεδα της αστικής ανάπτυξης.

- Σε ό,τι αφορά τις τάσεις πληθυσμιακής μεταβολής, γενικώς τα αστικά κέντρα που είναι πλησιέστερα στην ΕΠΘ εμφανίζουν δυναμικότερη πληθυσμιακή αύξηση, γεγονός που πρέπει να αξιολογηθεί και να αξιοποιηθεί από τον χωροταξικό σχεδιασμό τόσο σε επίπεδο Περιφέρειας όσο και στην κλίμακα του Δήμου. Την τελευταία δεκαετία, τη δυναμικότερη πληθυσμιακή αύξηση εμφανίζει το Κιλκίς με μέσο ετήσιο ρυθμό μεταβολής τέσσερις φορές μεγαλύτερο από το μέσο της Περιφέρειας και ακολουθούν η Κατερίνη, η Βέροια και τα Γιαννιτσά, ωστόσο με αρκετά χαμηλότερο ΜΕΡΜ σε σύγκριση με το Κιλκίς.

- Η ανάπτυξη συμπληρωματικών δραστηριοτήτων και η λειτουργική διασύνδεση ανάμεσα στα μικρά αστικά κέντρα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, καθώς και με την Ευρύτερη Περιοχή Θεσσαλονίκης, φαίνεται ότι αποτελεί μια σημαντική μελλοντική προοπτική για την καλύτερη οργάνωση του χώρου της Περιφέρειας και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας αυτών των μικρών αστικών κέντρων.

- Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Σχέδιο Χωρικής Ανάπτυξης, για την ενδυνάμωση ενός ισορροπημένου οικιστικού συστήματος είναι αναγκαίο να βρεθούν τρόποι που θα δώσουν στις πόλεις και στις περιφέρειες δυνατότητες συμπληρωματικότητας και συνεργασίας μεταξύ τους . Τα δίκτυα πόλεων σε περιφερειακό επίπεδο φαίνεται να αποτελούν μια σημαντική χωρική πολιτική, ενώ έχουν αποδειχθεί σημαντικά ακόμη και σε διαπεριφερειακό επίπεδο.

- Ο Νομός Κιλκίς χαρακτηρίζεται από προβληματική οικιστική δομή, με πολύ μεγάλο ποσοστό οικισμών πολύ μικρού μεγέθους. Τα χαρακτηριστικά τα οποία διακρίνουν σε μεγάλο βαθμό και την αγροτική περιοχή του Δήμου Κιλκίς. Η σημαντική βελτίωση της σχετικής θέσης της πόλης του Κιλκίς, ειδικά την τελευταία δεκαετία, και η προβληματική οικιστική δομή του Νομού, προσδίδουν έναν δυισμό στην ανάπτυξη και χωροταξική οργάνωση του νομού Κιλκίς.

- Η πόλη του Κιλκίς διαθέτει ανθρώπινο δυναμικό με διαφοροποιημένα ποιοτικά χαρακτηριστικά, σε σχέση με τον υπόλοιπο Νομό, συμπέρασμα που εξάγεται από τον δείκτη γήρανσης (χαμηλότερος από το μέσον της Περιφέρειας και της χώρας) και την τομεακή διάρθρωση της απασχόλησης (μεγάλη συγκέντρωση στον τριτογενή τομέα). Η θέση της πόλης του Κιλκίς στην ιεραρχία των οικισμών είναι δεσπόζουσα σε επίπεδο Νομού, όπως προκύπτει τόσο από την πληθυσμιακή της βαρύτητα, όσο και την τομεακή διάρθρωση της απασχόλησης.

- Οι κατευθύνσεις χωροταξικής οργάνωσης που περιλαμβάνονται στο Χωροταξικό Σχέδιο Περιφέρειας (ΧΣΠ) Κεντρικής Μακεδονίας που επηρεάζουν τον Δήμο και την πόλη του Κιλκίς είναι:
-- Επανασχεδιασμός Αναπτυξιακών Συστημάτων, Αστικών Κέντρων, Δικτύου Μεταφορών και Παραγωγικών Ζωνών με στόχο αφενός μεν τη δημιουργία ζώνης προτυποποιημένων όρων Προέγκρισης Χωροθέτησης ελεύθερης εγκατάστασης παραγωγικών δραστηριοτήτων και αφετέρου την ενίσχυση των ζωνών ΒΙΠΑ-ΒΙΠΕ Κιλκίς - Πολυκάστρου.
-- Περιφερειακή οδική σύνδεση Κιλκίς - Πέλλας - Ημαθίας για την ενίσχυση της διατοπικής διανομαρχιακής κυκλοφορίας η οποία διευκολύνει τις τάσεις διάχυσης και ολοκλήρωσης της ανάπτυξης στην ομογενοποιημένη πεδιάδα Πέλλας - Ημαθίας.
-- Ζώνη Μεταποιητικών και Εμπορευματικών Δραστηριοτήτων Κιλκίς - Σταυροχωρίου - Πολυκάστρου με εσωστρεφή προσανατολισμό στην Κεντρική Βαλκανική, αποσυμφόρηση της Μητροπολιτικής Θεσσαλονίκης και διασφάλιση ανταγωνιστικών υπηρεσιών γι' αυτές που δεν χρειάζονται την αστική υποστήριξη του Μητροπολιτικού συστήματος.
-- Οριοθέτηση ζώνης μεταποίησης και καινοτόμων δραστηριοτήτων Κιλκίς (ΖΜΚΔΚ) με βασικούς άξονες δικτύων δίχως άλλες χωρικές υποδομές τόπων εγκατάστασης.
-- Κυκλοφοριακή σύνδεση πεδίων ΖΜΚΔΚ με μεγάλους οδικούς και σιδηροδρομικούς άξονες.

- Το ΧΣΠ θεωρεί ότι η πόλη του Κιλκίς είναι συναρτημένη με τη Μητροπολιτική ζώνη Θεσσαλονίκης. Όπως αναφέρεται "(το Κιλκίς) προβλέπεται να οργανώσει και να διοικήσει τη σημαντική ζώνη μεταποίησης ...". Το ΧΣΠ θεωρεί ότι αυτή η ζώνη μεταποίησης αποτελεί τη "μοναδική" διέξοδο ανάπτυξής του, αξιοποιώντας τη διέλευση των βασικότερων αξόνων μεταφοράς της Χώρας . Το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο, βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας, πρέπει να ακολουθήσει και να εξειδικεύσει τις κατευθύνσεις του παραπάνω Χωροταξικού Σχεδίου.

- Με βάση την απογραφή του 2001 ο πληθυσμός του Δήμου Κιλκίς ανέρχεται σε 24.812 κατοίκους που αντιπροσωπεύει το 28% του πληθυσμού του Νομού. Η πόλη του Κιλκίς συγκεντρώνει πληθυσμό 17.430 κατοίκους, περίπου 4.000 έτομα περισσότετο από τον προγραμματικό πληθυσμό έτους 1987 του θεσμοθετημένου ΓΠΣ. Εκτιμάται ότι ο πραγματικός πληθυσμός της πόλης του Κιλκίς είναι πολύ μεγαλύτερος με δεδομένο ότι είναι το μόνο αστικό κέντρο του νομού το οποίο ασκεί πολύ μεγαλύτερη ελκυστικότητα από αυτήν που καταγράφεται στις απογραφές. Με βάση τα στοιχεία του μαθητικού δυναμικού, ο πληθυσμός του Δήμου εκτιμάται, περίπου, 27.000-28.000 κατοίκους και της πόλης του Κιλκίς, περίπου, 24.000-25.000 κατοίκους. Αυτός ο εκτιμώμενος πραγματικός πληθυσμός ξεπερνά, τουλάχιστον, και 10.000 άτομα τον θεσμοθετημμένο πληθυσμό.

- Από τους αγροτικούς οικισμούς το μεγαλύτερο μέγεθος έχει η Κρηστώνη με 1.138 κατοίκους και ακολουθεί το Χωρύγι με 919 κατοίκους. Άλλοι 3 οικισμοί, η Αργυρούπολη, οι Καστανιές και η Μεγάλη Βρύση έχουν πληθυσμό λίγο μεγαλύτερο από 500 κατοίκους, ενώ όλοι οι υπόλοιποι 16 οικισμοί έχουν πληθυσμό κάτω από 500 κατοίκους. Έτσι, το μέσο μέγεθος των αγροτικών οικισμών του Δήμου είναι μόλις 335 άτομα.

- Την περίοδο 1981-91 ο Δήμος Κιλκίς παρουσίασε μικρή αύξηση κατά (3,5%), η οποία ήταν μικρότερη του μέσου της Περιφέρειας (6,8%), ενώ το ίδιο διάστημα το σύνολο του Νομού παρουσίασε στασιμότητα. Η πόλη του Κιλκίς αυξήθηκε, περίπου, 9%. Αντιθέτως, το σύνολο των αγροτικών οικισμών μειώθηκε περαιτέρω σε ποσοστό 4,5%. Τα δεδομένα αυτά δείχνουν ότι η πόλη του Κιλκίς από την περίοδο αυτή και μετά όχι μόνο συγκρατεί την έξοδο του αγροτικού πληθυσμού του Νομού ουσιαστικά προς τη Θεσσαλονίκη αλλά προσελκύει και νέο πληθυσμό, κυρίως παλιννοστούντες από χώρες του εξωτερικού.

- Την δεκαετία 1991-2001, ο Δήμος Κιλκίς παρουσίασε εντυπωσιακή αύξηση που έφθασε το 28,2%. Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η αύξηση της πόλης του Κιλκίς που αγγίζει το 44%. Μικρή αύξηση παρουσιάζει και το σύνολο των αγροτικών οικισμών του Δήμου. Έτσι, ο Δήμος Κιλκίς παρουσιάζει μια δυναμική σημαντικά ενισχυμένη τόσο σε σχέση με τον Νομό όσο και με την Περιφέρεια.

- Η δημογραφική διάρθρωση και ειδικότερα η πυραμίδα ηλικιών δείχνει μια υπεροχή των ηλικιών που κατά κανόνα δομούν τα νεότερης ηλικίας νοικοκυριά γεγονός που πρέπει να ληφθεί υπόψη στην εκτίμηση των αναγκών σε γη για κατοικία.

- Από τις αρχές της δεκαετίας του '80 η οικονομική δραστηριότητα τόσο στον Νομό όσο και στον Δήμο Κιλκίς στράφηκε προς τη μεταποίηση. Στο Δήμο Κιλκίς η ώθηση προς τη μεταποίηση ενισχύθηκε ιδιαίτερα λόγω της χωροθέτησης το 1982 της Βιομηχανικής Περιοχής (ΒΙ.ΠΕ.) στο Σταυροχώρι. Η ίδρυση και λειτουργία της ΒΙ.ΠΕ., τα κατά καιρούς αναπτυξιακά κίνητρα, και η μικρή απόσταση από τη Θεσσαλονίκη, υπήρξαν και συνεχίζουν να είναι καθοριστικοί παράγοντες για την οικονομική ανάπτυξη της περιοχής. Στις αρχές και ως τα μέσα της δεκαετίας του '90 υπήρξε μια φθίνουσα πορεία αρκετών επιχειρήσεων με τη μείωση των κινήτρων και των επιδοτήσεων, με αποτέλεσμα το κλείσιμο ορισμένων από αυτές. Στα τέλη της ίδιας δεκαετίας η φθίνουσα αυτή πορεία αναστρέφεται με την ίδρυση νέων μονάδων. Σήμερα στη ΒΙ.ΠΕ. είναι εγκατεστημένες περισσότερες από 30 επιχειρήσεις.

- Στην ευρύτερη περιοχή της ΒΙΠΕ είναι εγκατεστημένες σημαντικές μονάδες. Επίσης, αξιόλογες επιχειρήσεις είναι εγκατεστημένες γύρω από την πόλη του Κιλκίς, στον οδικό άξονα Θεσσαλονίκης - Κιλκίς - Δοϊράνης, καθώς και στον οδικό άξονα Κιλκίς - Πολυκάστρου.

- Ο πρωτογενής τομέας αποτελεί, βεβαίως, τον σημαντικότερο οικονομικό τομέα του Νομού Κιλκίς, γεγονός που επηρεάζει και την εκτός πόλης περιοχή του Δήμου Κιλκίς. Η γεωργία, ωστόσο, εμφανίζεται να υστερεί σημαντικά. Περισσότερο δυναμικός εμφανίζεται ο κλάδος της κτηνοτροφίας, με σημαντικότερο υπο-κλάδο την αγελαδοτροφία. Στον Δήμο Κιλκίς σημαντική δραστηριότητα στον κλάδο αυτόν αναπτύσσεται στο Χωρύγι, το Μεσιανό, τις Καστανιές και τη Μεγάλη Βρύση.

- Στον τριτογενή τομέα και ειδικότερα τον κλάδο του εμπορίου, στο Δήμο Κιλκίς συγκεντρώνεται, περίπου, το 40% της εμπορικής δραστηριότητας του Νομού. Πρόκειται ουσιαστικά για τις εμπορικές επιχειρήσεις της πόλης του Κιλκίς. Ο κλάδος του εμπορίου εμφανίζει ιδιαίτερη δυναμικότητα τα τελευταία χρόνια, αν και ο οικονομικός αποκλεισμός προς τη FYROM είχε έντονες επιπτώσεις στο εξαγωγικό εμπόριο και δημιούργησε προβλήματα σε αρκετές επιχειρήσεις. Από τα διαθέσιμα στοιχεία προκύπτει ότι στην πόλη του Κιλκίς υπάρχουν, περίπου, 700 εμπορικές επιχειρήσεις.